Afvallen

Steeds meer kinderen lijden aan overgewicht. Natuurlijk hebben kinderen nog steeds minder last van aan het gewicht gerelateerde gezondheidsproblemen dan volwassenen, maar kinderen met overgewicht lopen beduidend meer risico op te groeien tot zwaarlijvige volwassenen en tal van aandoeningen te krijgen.

Oorzaken van overgewicht bij kinderen

Kinderen kunnen om verschillende redenen last krijgen van overgewicht. De meest voorkomende oorzaken zijn genetische factoren, een gebrek aan lichaamsbeweging, ongezonde eetpatronen of een combinatie van deze factoren. Alleen in zeldzame gevallen wordt overgewicht veroorzaakt door een medische aandoening, zoals een hormonaal probleem.

In één familie zijn er vaak meer mensen die aan overgewicht lijden, maar dat betekent niet dat alle kinderen in die familie zwaarlijvig zullen zijn.
Het dieet en de activiteitsgraad van een kind spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van overgewicht. Kinderen zijn over het algemeen ‘passiever’ dan vroeger en brengen meer tijd door achter de televisie of de computer.

Risico’s

Obese kinderen lopen meer risico op een aantal aandoeningen, waaronder:

- Hoge cholesterol
- Hoge bloeddruk
- Hartproblemen
- Diabetes
- Beenderproblemen
- Huidaandoeningen zoals schimmelinfecties, milaria rubra en acne

Hoe weet ik of mijn kind aan overgewicht lijdt?

De beste persoon om vast te stellen of je kind aan overgewicht lijdt of niet is je dokter. Om vast te stellen of je kind te zwaar is zal hij de grootte en het gewicht van je kind meten. Hij zal ook rekening houden met de leeftijd en het groeipatroon van je kind. Obesitas vaststellen bij kinderen kan moeilijk zijn omdat de groei van kinderen onvoorspelbaar is.

Hoe kan je als ouder helpen?

- Als je kind aan overgewicht lijdt, is het belangrijk dat je hem laat merken dat je er bent om hem te steunen. Het zelfbeeld van kinderen is in grote mate afhankelijk van hoe ouders over hen denken. Maak duidelijk dat je je zoon of dochter accepteert zoals die is. Praat er heel open over.

- Het is niet aan te raden je kind anders te behandelen omdat het zwaarlijvig is. In plaats daarvan kun je je er beter op focussen je families fysieke activiteit en eetgewoonten te veranderen. Door de hele familie te betrekken voelt je kind zich niet alleen.

- Geef zelf het goede voorbeeld en toon je kinderen dat sporten en bewegen erg leuk kunnen zijn.

- Plan familieactiviteiten waar veel beweging bij komt kijken: zwemmen, een kajaktocht, een zoektocht in het bos, etc.

- Let op de gevoelens van je kind. Veel kinderen met overgewicht zijn onzeker over bepaalde activiteiten. Ga op zoek naar iets dat je kind graag goed en waar het zich zeker over voelt.

- Probeer de tijd die je gezin en jij voor de televisie en de computer doorbrengen te limiteren.

Galstenen zijn stukken vast materiaal in de galblaas of in de buizen van het galsysteem. De meest voorkomende vorm is gemaakt van cholesterol.
Ongeveer 10% van de mensen heeft galstenen. Maar de meeste mensen met galstenen ondervinden geen symptomen en weten niet eens dat ze er hebben. Soms kunnen galstenen wel buik- of rugpijn veroorzaken. In zeer zeldzame gevallen kunnen galstenen ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken.

Oorzaak

Galstenen vormen zich in de galblaas, een klein peervormig orgaan naast de lever in de rechterkant van de onderbuik. De lever vormt gal, dat erg belangrijk is voor de vertering van vetten. De gal wordt afgevoerd naar de galblaas, weer het wordt opgeslagen. Als er voedsel, en vooral vet voedsel, in de darm komt, perst de galblaas de gal via de afvoerbuis naar de dunne darm om het vet af te breken en zo mee te zorgen voor een goede spijsvertering.

Volgens verschillende studies zouden galstenen gevormd worden als:
- de gal meer cholesterol bevat dan hij kan oplossen.
- er in de gal te veel bilirubine of andere substanties die ervoor zorgen dat het cholesterol harde kristallen vormt zitten
- de gal te veel zouten bevat om het vet af te breken
- de galblaas niet samentrekt en zich regelmatig van de gal ontdoet

Symptomen

- Zware pijn in de bovenbuik die opeens opkomt en een halfuur tot enkele uren duurt
- Pijn onder de rechterschouder of in het rechterschouderblad
- Misselijkheid of braken
- Indigestie na het eten van vet voedsel

Is obesitas een risicofactor voor galstenen?

Obesitas is een sterke risicofactor bij de ontwikkeling van galstenen, vooral bij vrouwen. Zwaarlijvige mensen zullen sneller galstenen ontwikkelen dan mensen met een gezond gewicht. Zij produceren vaak grotere hoeveelheden cholesterol, wat ertoe leidt dat gal meer cholesterol bevat dan het kan oplossen. En wanneer dat gebeurt, kunnen zich galstenen vormen. Obese personen kunnen ook galblazen hebben die zich niet normaal of niet volledig ledigen.

Is gewichtsverlies een risicofactor voor galstenen?

Een streng dieet volgen kan het risico op galstenen vergroten. Waarschijnlijk komt dat doordat het evenwicht tussen de galzouten en cholesterol in de galblaas verstoord wordt. Ook regelmatig veel gewicht verliezen en terug aankomen verhoogt het risico op galstenen.

Om het risico op galstenen tijdens je dieet te beperken, kun je er best voor kiezen geleidelijk aan af te vallen in plaats van een zogenaamd crashdieet te volgen. Ook regelmatig sporten en bewegen kan het risico op galstenen beperken.

Denk nu niet dat je beter geen gewicht kan verliezen, omdat je daarmee het risico op galstenen vergroot. Obesitas wordt namelijk verbonden met veel meer aandoeningen, waaronder diabetes type 2, hoge bloeddruk, hartziekten, beroertes, bepaalde soorten kanker, slaapapneu, osteoartritis en fatty liver disease.

Behandeling

In de meeste gevallen is een chirurgische verwijdering van de galblaas nodig. Deze operatie wordt een cholecystectomie genoemd. In de overige gevallen worden geneesmiddelen ingeschakeld.

Ondanks het feit dat een gastric bypass een grote ingreep is waarna je je levensstijl helemaal overhoop moet gooien, zouden de meeste patiënten er meteen weer voor kiezen. Voormalige gastric bypass-patiënten verliezen gemiddeld meer dan 50 kilo. Zij voelen zich beter, actiever en nemen aanzienlijk veel minder medicatie tegen obesitasgerelateerde gezondheidsproblemen (diabetes, hoge bloeddruk, slaapapneu, enz).

Risico’s

Gastric bypass-chirurgie is niet altijd even gemakkelijk of veilig. Het percentage dodelijke ingrepen ten gevolge van complicaties ligt rond 1%. Bijna 20% van de patiënten hebben aanvullende chirurgie nodig om complicaties zoals abdominale hernia te herstellen. Door malabsorptie in het verkorte spijsverteringskanaal, ontwikkelt ongeveer 30% van de patiënten aandoeningen die te wijten zijn aan ondervoeding, zoals bloedarmoede of osteoporose.

Eetgewoonten

Het grote voordeel van een gastric bypass is natuurlijk dat de medische aandoeningen ten gevolge van obesitas zullen verdwijnen, het nadeel is dat je je eetgewoonten permanent moet veranderen. Voor de operatie moeten patiënten dus kunnen aantonen dat ze de ingreep ook psychologisch aankunnen. Kunnen ze hun levensstijl wel aanpassen en gezond leren eten?

Een gastric bypass is geen magische ingreep waarmee je gewicht in geen tijd verdwijnt en je verder niets hoeft te doen. Veel patiënten willen dat niet onder ogen zien. Na de operatie moeten patiënten dagelijks meerdere kleine, maar voedselrijke maaltijden innemen. Te veel eten of te zwaar, te gesuikerd of gefrituurd voedsel eten kan de maag overbelasten en leiden tot dumping.

Dumping is het fenomeen dat optreedt wanneer het voedsel de maag vult en rechtstreeks naar de dunne darm loopt. Patiënten hebben dan last van misselijkheid, zweten en rillingen. Patiënten moeten na de operatie leren grondig te kauwen. Meteen na de ingreep vooral veel proteïnen innemen, om zo de beschadigde cellen terug te herstellen.

Chemische veranderingen

Na een gastric bypass vermindert het hormoon ghreline, ook wel het ‘hongerhormoon’ genoemd, in het lichaam van de patiënten. Daardoor hebben ze minder de neiging om te eten. Maar na ongeveer zes tot negen maanden zullen de meeste patiënten weer evenveel honger hebben als voorheen.

Obesitas wordt steeds meer beschouwd als de ziekte van de 21ste eeuw. Obesitas is de benaming voor de aandoening waarbij er sprake is van een veel te hoog gewicht. Iemand met obesitas heeft dus een veel hoger gewicht dan gemiddeld.

Oorzaken

De oorzaken van obesitas zijn niet erg duidelijk, maar zijn meestal te zoeken in erfelijke aanleg of omgevingsfactoren. Die omgevingsfactoren kunnen bijvoorbeeld bestaan uit te veel eten, te weinig bewegen of het gebruik van bepaalde medicijnen.

Maar ook de erfelijke factor is niet te onderschatten. Als een van de ouders obesitas heeft, loopt het kind een risico van 30% zelf obesitas te ontwikkelen. Als beide ouders obesitas hebben, loopt het kind een risico van 70% zelf obesitas te ontwikkelen.

Diagnose

De diagnose wordt meestal gesteld met behulp van de Body Mass Index. De BMI is een cijfer dat aan de hand van iemands lengte en gewicht berekent of het gewicht van die persoon in verhouding is tot de lengte. Bij een BMI tussen 19 en 25 is er sprake van een normaal gewicht. Tussen de 25 en 30 is er sprake van overgewicht. Bij obesitas is de BMI hoger dan 30.

Gevolgen

Obesitas of zwaarlijvigheid heeft tal van schadelijke gevolgen voor het lichaam: hoge bloeddruk, verhoogd cholesterolgehalte, slaapapneu, diabetes, hart- en vaataandoeningen, artrose, enz.

We spreken van morbide obesitas als de BMI hoger is dan 40. Het risico op aandoeningen en ziekten die kunnen leiden tot een fysieke handicap of een ziekte wordt dan erg groot.

Behandeling

Het is niet aan te raden een zogenaamd ‘crashdieet’ te volgen en in korte tijd heel veel kilo’s kwijt te spelen. Geleidelijk aan afvallen door een gezond dieet te volgen en veel te bewegen is de boodschap. Soms hebben patiënten daar psychologische begeleiding bij nodig.

Als het risico voor de gezondheid echt te groot wordt en de patiënt dringend moet afvallen, kan hij eventueel zijn toevlucht zoeken tot obesitaschirurgie of andere medische ingrepen. Tot die ingrepen behoren onder meer een maagband, gastric bypass, Scopinaro, Masonoperatie en een maagballon.

Obesitaschirurgie is niet bedoeld voor iedereen. Iemand die een kilootje te veel weegt, maar geen ernstig overgewicht heeft, mag de chirurgische ingrepen ter behandeling van obesitas niet eens ondergaan. Zo’n chirurgische ingreep is ook niet zonder risico’s. Bij veel behandelde patiënten treden complicaties op. Ook ligt het sterftecijfer nog altijd hoger dan je zou verwachten.

Een operatie gebeurt dus niet zomaar omdat de patiënt dat wilt. Eerdt wordt er gekeken naar het BMI. Patiënten met een BMI hoger dan 40 komen zeker in aanmerking. Die mensen lijden aan morbide obesitas. Dat wil zeggen dat hun gezondheid zo erg in het gedrang komt dat ze dringend moeten afvallen.

Patiënten met een BMI tussen 35 en 40 komen in aanmerking, op een voorwaarde. Ze moeten door hun overgewicht minstens twee andere gezondheidsproblemen hebben, zoals hartritmestoornissen, een hoge bloeddruk, enz.

Die twee groepen, patiënten met morbide obesitas en patiënten met een BMI tussen 35 en 40 en ernstige gezondheidsproblemen, krijgen de ingreep terugbetaald.

Mensen met een zware vorm van obesitas of zwaarlijvigheid, die alles al geprobeerd hebben, zien vaak nog maar een oplossing: obesitaschirurgie. Maar welke soorten obesitaschirurgie bestaan er eigenlijk?

Maagverkleiningen

Maagband of maagring: onder de slokdarm plaats je een ring rond de maag, waardoor je een hindernis creëert en het voedsel minder gemakkelijk doorkan.Masonoperatie: bij deze operatie wordt een deel van de maag dichtgeniet, zodat de toegang tot de maag voor een deel belemmerd wordt en het voedsel minder gemakkelijk doorstroomt.Nadelen: patiënten kunnen niet meer alles eten wat ze willen. Als ze te veel eten, moeten ze braken.

Operaties die vertering verhinderen

Scopinaro-ingreep: het eten vermengt zich normaal in het begin van de dunne darm met gal- en pancreassap. Maar als je een deel van die dunne darm in twee opsplitst, vermengen het voedsel en de verteringssappen zich pas aan het eind.Door die gedeeltelijke vertering komen er minder vetten in het bloed terecht.Nadelen: belangrijke voedingsstoffen, zoals vitamines, calcium,ijzer en magnesium, worden te traag in het bloed opgenomen. De patiënt zal dus voedingssupplementen moeten innemen.

Combinatie maagverkleining en vertering verhinderende ingreep

Gastric bypass: de maag wordt in twee delen opgesplitst, waarbij het kleine bovenste deel als reservoir werkt. Dat reservoir wordt verbonden met de dunne darm, waarvan een stuk wordt overgeslagen.Nadelen: meer kans op lekken

Wetenschappers onderzoeken al lang welk gen ons dikker maakt. Volgens hen blijkt er wel degelijk een genetisch verband te bestaan, maar dan alleen bij een erg kleine groep mensen.

De genen mogen dan wel een rol spelen, maar kunnen nooit het grote aantal mensen dat vandaag in de Westerse wereld aan obesitas lijdt, verklaren. De ‘vetgenen’ die we van onze ouders erven spelen maar een kleine rol. Overgewicht en obesitas zijn bijna nooit genetisch bepaald.

Van onze ouders erven we eerder de slechte eetgewoonten, zoals te vettig eten, niet sporten, enz. Een verandering in levens- en eetstijl kan bij veel families al een grote verandering teweeg brengen.

Kinderen erven wel vaak de zware lichaamsbouw van (een van) de ouders. Zo’n zware lichaamsbouw kan al snel de indruk wekken dat iemand een beetje aan de dikke kant is.

Is je kind te zwaar of begint het dikker te worden? Probeer dan als ouder zoveel mogelijk het goede voorbeeld te geven. Eet gezond, eet regelmatig, drink geen frisdranken en zit niet voortdurend achter de tv of de computer, maar ga buiten spelen met je kinderen.

Sommige mensen hebben zoveel overgewicht dat het schadelijk is voor hun gezondheid. Om te weten te komen hoe het zit met je gewicht, kun je best je BMI (Body Mass Index) bepalen.

Berekening

Om je BMI te berekenen moet je je gewicht in kilogram delen door het kwadraat van je lengte in meter.

Een voorbeeld:
Je weegt 70 kilogram en bent 1,80 meter groot:
70 : (1,8 x 1,8)= 70 : 3,24= 21,5 kg.

Resultaten

• Bij een BMI tussen 10 en 18,5 kun je spreken van ondergewicht. Probeer bij te komen en raadpleeg, als dat niet lukt, een arts.
• 18,5-25: gezond BMI: normaal, gezond gewicht
• 25-30: overgewicht. Je bent te zwaar maar het overgewicht leidt nog niet tot ernstige gezondheidsrisico’s.
• 30-40: zwaarlijvigheid, obesitas. Verhoogd risico op aandoeningen als diabetes, hartaandoeningen en rugklachten.
Meer dan 40: ernstige zwaarlijvigheid of morbide obesitas. Je gezondheid is in gevaar!

Uitzonderingen

De BMI-berekening is een indicatie van je overgewicht. Het hoeft niet altijd te kloppen. De berekening houdt namelijk geen rekening met je spiermassa of het beendergestel. Zo kunnen twee personen met eenzelfde BMI een verschillende percentage lichaamsvet hebben. Krachtsporters en bodybuilders komen bij het berekenen van hun BMI vaak uit op overgewicht, hoewel er aan hun lichaam geen grammetje vet te bespeuren valt.

De BMI-berekening is niet van toepassing op kinderen en jongeren van onder de 20. De hoeveelheid vetweefsel zal tijdens de groei namelijk nog veranderen.

Een maagballon is een alternatief voor een maagverkleining. Het grote voordeel is dat het inbrengen van een maagballon geen operatieve ingreep is.

De maagballon is, zoals de naam het zegt, een ballon die ingebracht wordt in je maag. Deze ballon is gemaakt van duurzame silicone en erg glad. In principe kan hij dus geen beschadigingen veroorzaken in de ingewanden.
Die ballon, die in de maag drijft, zorgt voor een vol gevoel. Je zult je dus sneller verzadigd voelen en minder eten. Tegelijkertijd vertraagt hij ook de voedseltransport naar de maag.

Plaatsing

De plaatsing van de maagballon duurt ongeveer een halfuur. Het inbrengen en het verwijderen van een maagballon gebeuren via de mond. Als de ballon is ingebracht, vult de chirurg hem met een steriele zoutoplossing. Daardoor is de ballon te groot om in de darm te komen. Je mag de maagballon maximum zes maanden in je maag laten.

Vlak na de plaatsing van een maagballon worden vrijwel alle patiënten misselijk. Het lichaam ervaart de ballon immers als een vreemd voorwerp. De misselijkheid kan ongeveer een week aanhouden.

De ballon is gevuld met fysiologisch zout en een lichaamsvriendelijke kleurstof. Als de ballon lekt, krijgen de ontlasting en de urine een andere kleur, zodat je weet dat je contact moet opnemen met je arts.

Complicaties en nadelen

- misselijkheid en braken
- niet verdragen van de maagballon
- lek van de maagballon
- maagperforatie of volledige blokkering van de maag
- tijdelijk (maximum zes maanden)
- na het verwijderen van de ballon komt het overgewicht vaak weer terug

Wie komt in aanmerking?

Zwaarlijvige patiënten van wie het BMI te laag is om in aanmerking te komen voor obesitaschirurgie (met een BMI tussen 35 en 40) of waarbij een chirurgische ingreep niet mogelijk is, zijn vaak geholpen met een maagballon.

Een maagballon wordt vaak ook gebruikt ter voorbereiding op een chirurgische ingreep, om de risico’s van de operatie in te perken.

Een biliopancreatische derivatie is de meest drastische operatie ter behandeling van obesitas. Vanwege de vele complicaties wordt de ingreep bijna niet meer toegepast. De operatie wordt doorgaans ‘Scopinaro’ genoemd, naar de chirurg die de ingreep in 1976 voor het eerst uitvoerde.

Bij een Scopinaro wordt eerst een groot deel van maag (ongeveer de helft) weggenomen, zodat de patiënt minder zal kunnen eten. Vervolgens wordt, net zoals bij de gastric bypass, een deel van de dunne darm omgelegd (bypass). Het laatste deel van de dunne darm aan het resterende deel van de maag vastgemaakt. Omdat het risico op galstenen na deze ingreep erg groot is, wordt ook de galblaas verwijderd.

Het gewichtsverlies komt op twee manieren tot stand. Enerzijds zal de patiënt zelf minder eten ten gevolge van zijn verkleinde maaginhoud. Anderzijds blijft het gewichtsverlies bestaan door de malabsorptie. Door de bypass vermengt het voedsel zich pas later met de gal- en pancreassappen, waardoor het lichaam minder vetten en koolhydraten opslaat.

Nadelen en complicaties

• Naadlekkage
• Risico op wondbreuk (scheur in de buikwand, kan uiteindelijk leiden tot buikvliesontsteking, wat zeer gevaarlijk is)
• Maagzweren
• Vaak diarree (vooral na vettig eten) en stoelgang met een hinderlijke geur
• Risico op vitamine- en mineralentekorten
• Risico op maagzweer op de overgang tussen maag en dunne darm
• Eiwittekorten
• Dumpingsyndroom: buikkrampen bij consumptie van suikers
• …